Alacak yaşlandırma analizi, vadesi geçmiş faturaları yaşlarına göre sıralar. Bu alacak yaşlandırma hesaplayıcı dört gecikme dilimi ve her dilim için beklenen zarar oranını alır. Sonuç olarak toplam gecikmiş tutarı, 60 günden eski payı, ayırmanız gereken karşılığı ve tahsil etmeyi beklediğiniz tutarı verir.
Formül
Beklenen zarar (dilim) = dilim tutarı x zarar oranı (%)
Gereken karşılık = beklenen zararların toplamı
Karşılık % = karşılık / toplam gecikmiş x 100
60 günü aşan pay = (61-90 + 90+ dilimleri) / toplam x 100
Tahsil edilecek tutar = toplam - karşılık
Çözümlü örnek
| Dilim | Tutar | Zarar oranı | Beklenen zarar |
|---|---|---|---|
| 1-30 gün | 20.000 ₺ | %1 | 200 ₺ |
| 31-60 gün | 10.000 ₺ | %5 | 500 ₺ |
| 61-90 gün | 5.000 ₺ | %15 | 750 ₺ |
| 90+ gün | 2.000 ₺ | %40 | 800 ₺ |
Toplam gecikmiş tutar: 37.000 ₺
60 günü aşan pay: 7.000 ₺ / 37.000 ₺ = %18,92
Gereken karşılık: 2.250 ₺, yani toplamın %6,08'i
Tahsil edilecek tutar: 37.000 ₺ - 2.250 ₺ = 34.750 ₺
Sonucu nasıl yorumlamalı?
Önce iki rakama bakın. 60 günü aşan pay, riskinizin ne kadarının eski olduğunu gösterir. Karşılık yüzdesi, beklenen zararın toplama oranını gösterir.
Şu sınırları aklınızda tutun:
- Oranlar tahmindir. Varsayılan oranları kendi geçmiş zararlarınızdan çıkardığınız oranlarla değiştirin.
- Tek müşteri tabloyu bozabilir. 90+ dilimindeki tek bir büyük fatura sonucu değiştirir. Büyük hesapları tek tek inceleyin.
- Muhasebe ve vergi kuralları farklıdır. Türkiye'de şüpheli ticari alacak karşılığı ayırma ve gider yazma şartları vergi mevzuatına bağlıdır. Karşılığı nasıl kaydedeceğinizi mali müşavirinize sorun.
Bu analizi her ay yapın. Yalnızca toplamları değil, dilimleri de zaman içinde karşılaştırın. Fatura yaşlandırma raporu rehberi, raporun nasıl hazırlanıp kullanılacağını anlatır.
Pratik kullanım önerileri
Yaşlandırma tablosunu yalnızca muhasebe için değil, tahsilat takvimi olarak da kullanın. Her dilim için bir eylem belirleyin. 1-30 gün için e-posta hatırlatması, 31-60 gün için telefon, 61-90 gün için yazılı ihtar ve 90 günden eski alacaklar için yönetim kararı yeterli olabilir. Büyük müşterileri ayrı izleyin. Aynı müşterinin birden çok dilimde faturası varsa önce onunla görüşün. Ayrılan karşılığı her ay yeniden hesaplayın ve gerçekleşen zararla karşılaştırın. Fark büyükse oranlarınızı güncelleyin.
İlgili araçlar
- Şüpheli alacak yüzdesi hesaplayıcı
- Tahsilat etkinlik endeksi hesaplayıcı
- Hesap ekstresi oluşturucu: vadesi geçen müşterilere ekstre gönderin
- Rehber: Şüpheli alacaklar
- Rehber: Vadesi geçmiş faturalar
Alacak yaşlandırma hakkında sık sorulan sorular
- Alacak yaşlandırma raporu nedir?
- Ödenmemiş faturaları vadesinin üzerinden geçen süreye göre gruplar. Örneğin 1-30 gün ve 31-60 gün. Hangi alacakların risk taşıdığını gösterir. Tahsilat çalışmanızı planlamanıza da yardım eder.
- Şüpheli alacak karşılığını nasıl tahmin ederim?
- Her dilimin tutarını beklenen zarar oranıyla çarpın ve sonuçları toplayın. Bu yönteme yaşlandırma yöntemi denir. Oranları kendi geçmiş tahsil edilemeyen alacak verinize göre belirleyin. Hesaplayıcıdaki varsayılan oranlar yalnızca başlangıç noktasıdır.
- Hangi zarar oranlarını kullanmalıyım?
- Elinizde veri varsa kendi verinizi kullanın. Eski alacakların tahsil olasılığı düşüktür, bu yüzden oranları daha yüksektir. Oranlar sektöre göre değişir. Varsayılanları değiştirin ve mali müşavirinize danışın.
- 60 günü aşan pay neden önemli?
- 60 günden eski alacakları tahsil etmek daha zordur. Payın artması gelecekteki zararların erken uyarısıdır. Toplam tutarla birlikte bu payı her ay izleyin.
- Bu hesaplayıcı vadesi gelmemiş faturaları kapsar mı?
- Hayır. Dilimler 1 gün gecikmeyle başlar. Yalnızca vadesi geçmiş tutarları girin. Vadesi gelmemiş faturalar dört dilimin dışında kalır.