Evrenus Fırat Polat · ·
Mali tablolardan gerçek değer elde etmek için onları hazırlayabilmeniz gerekmez. Her birinin size ne söylediğini ve küçük bir işletme için hangi birkaç rakamın önemli olduğunu bilmeniz yeterlidir.
Türkiye'de bu tablolar mali müşavirinizin ay sonunda hazırladığı bilanço ve gelir tablosuyla büyük ölçüde örtüşür. Basit usulde veya serbest meslek kazanç defterinde çalışan mükellefler tam bilanço tutmayabilir. Hangi kayıt türünde olduğunuzu mali müşavirinizden öğrenin.
Gelir tablosu: işletme bu dönem para kazandı mı?
Kâr-zarar tablosu da denir. Belirli bir dönem için gelirleri, maliyetleri ve kalan kârı (veya zararı) gösterir. İzlemeye değer rakamlar:
- Gelir eğilimi: Büyüyor mu, sabit mi, küçülüyor mu?
- Brüt kâr marjı: Bkz. brüt kâr ve net kâr.
- Net kâr: Sürekli pozitif mi, yoksa kâr ile zarar arasında mı gidip geliyor?
Bilanço: işletmenin şu anda neyi var, neyi borçlu?
Gelir tablosu bir zaman dilimini gösterir. Bilanço ise tek bir andaki fotoğraftır:
- Varlıklar: Sahip olduklarınız ve size borçlu olunanlar (alacaklar dahil).
- Yükümlülükler: Sizin borçlu olduklarınız.
- Özkaynak: Varlıklar eksi yükümlülükler.
Küçük bir işletme için en yakından izlenecek rakam, alacakların nakitle kıyasıdır. Çok alacağı olup çok az nakit tutan bir işletme, bilanço sağlıklı görünse bile gerçek risk taşır. Alacak kalitesi için alacak hesapları temelleri rehberine bakın.
Nakit akış tablosu: nakit gerçekte nereden geldi, nereye gitti?
Bu tablo gerçek nakit hareketini izler. Kazanıldığında kaydedilen gelir tablosundan ayrıdır. Neden önemli olduğunu nakit akışı temelleri rehberinde okuyun. Bakılacak rakam: normal faaliyetlerden gelen nakit pozitif mi? Gelir tablosunda kâr gösteren bir işletme, nakit akış tablosunda nakit yakıyor olabilir.
Örnek: bir tasarım stüdyosunun üç aylık tablosu
Bir stüdyo çeyrek sonunda şu rakamlara bakıyor (TL):
Gelir tablosu (Temmuz–Eylül)
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Satış geliri (KDV hariç) | 450.000 |
| Doğrudan maliyet (serbest çalışanlar, yazılım) | 180.000 |
| Brüt kâr | 270.000 |
| Genel giderler (kira, maaş, vb.) | 210.000 |
| Net kâr (vergi öncesi) | 60.000 |
Brüt kâr marjı: 270.000 / 450.000 = %60. Net kâr marjı: 60.000 / 450.000 ≈ %13,3.
Bilanço (30 Eylül, özet)
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Kasa ve banka | 40.000 |
| Alacaklar | 230.000 |
| Borçlar (tedarikçi, vergi, SGK) | 150.000 |
Kısa vadeli varlıklar: 40.000 + 230.000 = 270.000 TL. Borçlar: 150.000 TL. Oran: 270.000 / 150.000 = 1,8. Rakam makul görünür. Ama nakit yalnızca 40.000 TL ve alacaklar 230.000 TL.
Nakit akışı yorumu
Stüdyo 60.000 TL kâr yazdı. Ama alacaklar çeyrek boyunca 120.000 TL arttı. Faaliyetlerden nakit yaklaşık 60.000 − 120.000 = −60.000 TL. Yani kâr var, nakit yok. Bu stüdyo ödeme gününde zorlanabilir. Çözüm: tahsilata odaklanmak (fatura yaşlandırma raporu ve ortalama tahsilat süresi).
Tabloları okurken sorulacak sorular
- Gelir son üç dönemde nasıl değişti?
- Marjlar sabit mi, düşüyor mu?
- Alacaklar gelirden hızlı mı büyüyor?
- Nakit, bir sonraki ayın sabit giderlerini karşılıyor mu?
- Kısa vadeli borçlar, kısa vadeli varlıklardan fazla mı?
- Kâr ile nakit akışı aynı yönde mi?
İşletme sermayesi rehberi, 5. soruyu daha ayrıntılı ele alır.
Değer için üçüne de ihtiyacınız yok
Çok küçük veya yeni bir işletme için yalnızca gelir tablosu, yani gelir ve kâr eğilimini izlemek, çoğu faydalı sinyali verir. Alacaklar önem kazanınca bilançoyu ekleyin. "Kârlı" ile "nakdi var" arasındaki fark sorun olmaya başlayınca nakit akış tablosunu ekleyin.
Sık yapılan hatalar
- Sadece kâra bakıp nakdi görmezden gelmek.
- Tek bir ayın rakamıyla karar vermek. Eğilime bakın.
- KDV ve vergi borçlarını "kendi paranız" saymak. Bunlar sizin değil, ödenecek tutardır.
- Ortak/sahip çekimlerini gider saymak veya karıştırmak.
- Tabloları yalnızca vergi dönemi geldiğinde açmak.
Sık sorulan sorular
Hangi tabloyu ilk öğrenmeliyim?
Gelir tablosunu. Sonra nakit akışını ekleyin.
Mali müşavirimin hazırladığı tabloyu nasıl kontrol ederim?
Gelirin kendi faturalarınızla, banka bakiyesinin banka ekstresiyle uyuştuğunu kontrol edin. Anlamadığınız kalemi sorun.
Basit usul mükellefiyim, bilançom var mı?
Mükellefiyet türüne bağlıdır. Kayıt şeklinizi mali müşavirinizden öğrenin. Tam bilanço olmasa da gelir-gider takibini tutmanız faydalıdır.
Ne sıklıkla bakmalıyım?
Gelir tablosuna ve nakde ayda bir. Bilançoya üç ayda bir.
Bu tabloları eğilimler ve uyarı işaretleri için okumak, resmi eğitim olmadan mümkündür. Doğru hazırlamak, vergi sonuçlarını anlamak ve işletmeyi en iyi biçimde yapılandırmak ise nitelikli bir mali müşavirin işidir.