Evrenus Fırat Polat · ·
İşletme sermayesi, bir işletmenin kısa vadeli yükümlülüklerini karşılamak için elinde bulunan paradır. Yakında nakde dönüşecek varlıklarla yakında ödenecek borçlar arasındaki farktır. Geçen ayın faturalarını beklerken bu ayın giderlerini ödemenizi sağlayan tampondur.
Nasıl hesaplanır
İşletme sermayesi = dönen varlıklar − kısa vadeli yükümlülükler
- Dönen varlıklar: Nakit, banka, alacaklar ve bir yıl içinde nakde dönecek her şey (stok dahil).
- Kısa vadeli yükümlülükler: Bir yıl içinde ödenecekler: tedarikçi borçları, kısa vadeli krediler, KDV, stopaj, SGK ve diğer vergi borçları.
Pozitif sonuç, yakın vadeli yükümlülükleri karşılayabileceğiniz anlamına gelir. Negatif sonuç, yeni para gelmeden karşılayamayacağınız anlamına gelir. Türkiye'de KDV, stopaj ve SGK primleri gibi devlet borçları sabit tarihlerde çıkar. Bunları kısa vadeli yükümlülüğe mutlaka dahil edin.
Örnek: iki işletme, aynı sermaye, farklı risk
İki küçük ajansın bilançosu (TL):
| Kalem | Ajans A | Ajans B |
|---|---|---|
| Nakit ve banka | 180.000 | 30.000 |
| Alacaklar | 120.000 | 270.000 |
| Dönen varlıklar | 300.000 | 300.000 |
| Kısa vadeli borçlar (vergi, SGK, tedarikçi) | 200.000 | 200.000 |
| İşletme sermayesi | 100.000 | 100.000 |
Hesap: 300.000 − 200.000 = 100.000 TL. İkisi de aynı. Ama:
- Ajans A: Nakit 180.000 TL. Bu ay 200.000 TL borca karşı 180.000 TL nakit var. Eksik 20.000 TL küçük bir alacak tahsilatıyla kapanır.
- Ajans B: Nakit 30.000 TL. 200.000 TL borç için 170.000 TL açık var. 270.000 TL alacaktan bir kısmı gelmezse ödeme günü sorun çıkar.
Hızlı oran (cari oranın nakit tarafı): A için 180.000 / 200.000 = 0,90. B için 30.000 / 200.000 = 0,15. Aynı işletme sermayesi, çok farklı dayanıklılık demek. Bu yüzden alacakların kalitesi ve tahsilat süresi kritiktir.
Alacaklar tabloyu neden karmaşıklaştırır
Alacaklar dönen varlıktır ama henüz nakit değildir. Bir işletme kâğıt üstünde sağlıklı işletme sermayesi gösterirken parası ödenmemiş faturalarda kilitli olabilir. Bu yüzden nakit akışı ve DSO işletme sermayesiyle birlikte okunur. Ne kadar yavaş tahsil ederseniz, işletme sermayenizin o kadarı kullanılamaz. Alacağı yaşlandırma raporuyla izlemek için fatura yaşlandırma raporu rehberine bakın.
Onu ne küçültür
- Yavaş tahsilat. Değeri nakit yerine alacakta kilitli tutar.
- Tedarikçilere müşterilerden hızlı ödeme. Zamanlama açığını büyütür.
- Hızlı büyüme. Gelir gelmeden malzeme ve işçilik için harcama gerektirir.
- Boşluğu kapatmak için kısa vadeli borçlanma. Kısa vadeli yükümlülükleri artırır.
- Vergi borcunu hesaba katmamak. KDV ve stopaj "kendi paranız" değildir.
Onu ne güçlendirir
En doğrudan etken daha hızlı tahsilattır. DSO iyileştirme hesaplayıcımız daha kısa tahsilat döngüsünün ne kadar nakit serbest bıraktığını gösterir.
Örnek: tahsilatı hızlandırmanın etkisi
Bir işletme ayda 200.000 TL fatura kesiyor. Ortalama tahsilat süresi 60 gün. Hedef 45 gün.
- Günlük satış: 200.000 / 30 ≈ 6.667 TL
- Mevcut alacak bakiyesi: 6.667 × 60 ≈ 400.000 TL
- Hedef alacak bakiyesi: 6.667 × 45 ≈ 300.000 TL
- Serbest kalan nakit: 400.000 − 300.000 = 100.000 TL
Bu 100.000 TL, işletme sermayesini artırır ve kredi ihtiyacını azaltır. Bu hesabı kendi rakamlarınızla yapmak için DSO hesaplayıcımızı kullanın. Büyük işlerde ön ödeme (fatura ön ödemeleri), daha kısa ödeme koşulları (ödeme koşulları belirleme) ve kendi tedarikçilerinizle daha uzun vade pazarlığı farklı açılardan yardımcı olur.
Ne kadarı yeterli?
Evrensel bir rakam yoktur. Ama pratik bir test var: yeni ödemeler beklenmedik şekilde yavaşlarsa iki-üç aylık sabit gideri karşılayabilir misiniz?
Hesap: aylık sabit giderler 80.000 TL ise iki ay için 160.000, üç ay için 240.000 TL nakit ve nakde hızlı dönen varlık gerekir. Dürüst cevap hayırsa, bu tamponu ihtiyaç doğmadan oluşturmaya öncelik verin. İşletme sermayesi kötü ayda değil, iyi ayda daha kolay biriktirilir.
Adım adım kontrol
- Dönen varlıklarınızı listeleyin: nakit, banka, alacak.
- Kısa vadeli borçlarınızı listeleyin: vergi, SGK, tedarikçi, kredi.
- Farkı hesaplayın.
- Nakdi ayrı bakın: nakit / kısa vadeli borç.
- Alacakların yaşlanma durumunu kontrol edin.
- Üç aylık gelir tahmininde temkinli senaryoyu test edin.
- Açık varsa tahsilat, ön ödeme veya gider kısma planı yapın.
Sonuçların muhasebe tarafında doğru okunması için mali tablo okuma rehberine bakın. Hesap yöntemi ve vergi etkileri için mali müşavirinize danışın.
Sık yapılan hatalar
- Alacakları nakit gibi saymak.
- KDV, stopaj ve SGK borçlarını unutmak.
- Pozitif işletme sermayesini yeterli saymak. Nakit ve alacak kalitesine bakın.
- Büyürken tampon biriktirmemek.
- Şüpheli alacakları dönen varlık olarak tutmak (şüpheli alacaklar).
Sık sorulan sorular
Negatif işletme sermayesi her zaman kötü müdür?
Hayır. Nakit satış yapan perakende gibi bazı işlerde düşük veya negatif olabilir. Hizmet işletmelerinde ise genellikle risk işaretidir.
Serbest çalışanın işletme sermayesi olur mu?
Evet. Nakit, bekleyen faturalar ve yaklaşan vergi ödemeleri arasındaki denge aynı mantıktır.
İşletme sermayesini nasıl artırırım?
Tahsilatı hızlandırın, ön ödeme isteyin, gereksiz gideri kısın, vergi ödemeleri için ayrı hesap açın.
Ne sıklıkla hesaplamalıyım?
Ayda bir. Nakit sıkışıklığı varsa haftalık bakın.