Evrenus Fırat Polat · ·
Ortalama Tahsilat Süresi (DSO, Days Sales Outstanding) somut bir soruyu yanıtlar: Ortalamada bir satıştan sonra ödemeyi tahsil etmeniz kaç gün sürüyor? Tüm tahsilat performansınızı tek bir karşılaştırılabilir sayıya indirir.
Nasıl hesaplanır
DSO = (Alacaklar ÷ Toplam vadeli satışlar) × Dönemdeki gün sayısı
Sade ifadeyle: Dönem satışlarının ne kadarı hâlâ tahsil edilmeden duruyor, gün olarak. DSO hesaplayıcımız hesabı doğrudan yapar. Aynı kavramın başka bir ismi olan ortalama tahsilat süresi hesaplayıcısı da vardır.
Hesaplarken dikkat edin:
- Vadeli satışları kullanın. Peşin satış alacak oluşturmaz.
- Alacak ve satışı aynı esasa getirin. İkisi de KDV dahil veya ikisi de KDV hariç olsun.
- Dönemi doğru yazın: ay için 30, üç ay için 90, yıl için 365 gün.
Çalışılmış örnek
Bir reklam ajansının Eylül ayı verisi:
- Eylül'deki vadeli satışlar: 450.000 TL
- Eylül sonu açık alacak: 585.000 TL
- Dönem: 30 gün
DSO = (585.000 ÷ 450.000) × 30 = 1,3 × 30 = 39 gün
Ajans 30 gün vade veriyorsa, ortalamada 9 gün gecikme var demektir.
DSO'yu düşürmek ne kadar nakit serbest bırakır
Günlük satış = 450.000 ÷ 30 = 15.000 TL.
DSO'yu 39'dan 33 güne indirirseniz:
- Kazanılan gün: 6
- Serbest kalan nakit: 6 × 15.000 = 90.000 TL
Aynı satışla, yalnızca daha hızlı tahsilatla, bir defaya mahsus 90.000 TL'lik nakit rahatlaması yaratırsınız. DSO iyileştirme hesaplayıcımız bu hesabı hedef girerek yapar. Çoğu zaman DSO'nun kendisinden daha motive edici bir rakamdır.
"İyi" DSO nedir
Evrensel bir hedef yoktur. DSO'yu soyut bir ölçüte göre değil, kendi verdiğiniz vadeyle karşılaştırın:
- 30 gün vade veriyor ve DSO'nuz 35 ise programa yakınsınız.
- Aynı vadeyle DSO'nuz 55 ise istediğiniz ile gerçekte olan arasında 25 günlük bir boşluk var.
Mevsimsel iş yapıyorsanız, aynı ayları önceki yılın aynı ayıyla karşılaştırın.
Eğilim tek ölçümden önemlidir
Tek DSO ölçümü anlık görüntüdür. Aylık ya da üç aylık takip ettiğinizde eğilime dönüşür. Mutlak rakam kabul edilebilir görünse bile istikrarlı biçimde yükselen bir DSO, tahsilatın giderek yavaşladığı anlamına gelir.
Sonuç neden yanıltıcı olabilir
- Dönem sonu büyük fatura. Ayın son günü kesilen büyük bir fatura alacağı şişirir, DSO'yu yapay yükseltir.
- Mevsimsel satış. Satışlar düşerken alacak yüksek kalırsa DSO sıçrar.
- Tek bir büyük müşteri. Bir müşterinin gecikmesi ortalamayı bozar. Yaşlandırma raporuna da bakın. Bkz. fatura yaşlandırma raporu.
- Peşin satışların karıştırılması. Düşük DSO görürsünüz ama gerçek değildir.
Bu yüzden DSO'yu tahsilat etkinlik endeksiyle birlikte okuyun. Bkz. tahsilat etkinlik endeksi.
DSO'yu ne hareket ettirir
- Daha sıkı ve net ödeme koşulları. Bkz. ödeme koşulları belirleme.
- Tutarlı, zamanında takip. Bkz. fatura takibi.
- Daha hızlı faturalama. DSO satıştan itibaren sayar. İş bitti ama fatura kesilmediyse süre işler.
- Kolay ödeme. Bkz. online ödeme kabul etme.
- Seçici vade. Geç ödeme geçmişi olan müşterilere daha kısa vade veya ön ödeme.
Aylık DSO kontrol listesi
- Ay içindeki vadeli satış toplamını alın.
- Ay sonu açık alacak bakiyesini alın.
- Formülle DSO'yu hesaplayın.
- Verdiğiniz vadeyle karşılaştırın.
- Önceki ayla ve geçen yılın aynı ayıyla karşılaştırın.
- Artış varsa yaşlandırma raporunda hangi dilimin şiştiğine bakın.
- Sonucu bir tabloya kaydedin.
Sık yapılan hatalar
- KDV dahil alacak ile KDV hariç satışı karşılaştırmak. DSO olduğundan yüksek çıkar. Aynı esası kullanın.
- Yanlış gün sayısı kullanmak. Üç aylık satışla 30 gün çarpmak yanlıştır.
- Tek ölçümle karar vermek. Eğilime bakın.
- Rakamı ölçüp hiçbir şey değiştirmemek. Ölçümün değeri harekete dönüşmesindedir.
- Zarar yazılan alacakları hesaba katmamak. Bkz. şüpheli alacaklar.
DSO'yu müşteri ve segment bazında okumak
Genel DSO tek bir ortalamadır. Asıl bilgi segmentlerde saklıdır. Şirket DSO'su 39 gün çıkıyorsa şöyle bir dağılım olabilir:
| Segment | DSO |
|---|---|
| Kurumsal müşteriler | 52 gün |
| Küçük işletmeler | 28 gün |
| Bireysel müşteriler | 9 gün |
Bu dağılım size neyi düzeltmeniz gerektiğini gösterir: Kurumsal müşterilerin ödemesi yavaş. Çözüm olarak kurumsal sözleşmelerde vadeyi kısaltın, ön ödeme isteyin veya fatura sürecini hızlandırın (sipariş numarası, doğru muhatap). Küçük işletmeler zaten iyi durumdadır. Onlara dokunmayın.
Segment hesabında aynı formülü kullanın: o segmentin alacağı ÷ o segmentin vadeli satışı × gün sayısı.
DSO ve fiyatlandırma
Uzun DSO gizli bir maliyettir. 450.000 TL aylık satışta 6 gün fazla DSO, 90.000 TL'lik ek bağlı nakit demektir. Bu nakdi kredi ile finanse ederseniz yıllık %45 maliyetle ayda yaklaşık 90.000 × 0,45 ÷ 12 ≈ 3.375 TL ek finansman gideri yaratır. Yavaş ödeyen müşteriye bu maliyeti fiyata yansıtabilir ya da vadeyi kısaltabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
DSO ile alacak devir hızı arasındaki fark nedir?
DSO gün olarak, devir hızı kaç kez olarak ifade eder. Bkz. alacak devir hızı.
DSO'yu kaç günde bir hesaplamalıyım?
Ayda bir. Çok küçük işletmeler üç ayda bir de yapabilir.
DSO'm vademden yüksek, hemen ne yapmalıyım?
Yaşlandırmaya bakın, en eski ve en büyük faturaları arayın, takip sürecinizi sıkılaştırın. Gerekirse ödeme koşullarını gözden geçirin.
Tek müşteri DSO'mu bozuyorsa ne yapmalıyım?
Müşteriyi ayrı izleyin. Vadeyi kısaltın, ön ödeme isteyin veya limit koyun. Alacak hesaplarının genel çerçevesi için alacak hesaplarının temelleri rehberine bakın.
Tek ölçümü değil, eğilimi izleyin. DSO ancak kararlarınızı değiştirdiğinde değerlidir.