Evrenus Fırat Polat · ·
DSO tahsilatın ne kadar sürdüğünü söyler. Ama tahsilat süreciniz değişmese bile satış hacmi değiştiğinde DSO oynar. Tahsilat Etkinlik Endeksi (CEI) asıl soruya odaklanır: Bir dönemde tahsil edilebilir olanın ne kadarını gerçekten tahsil ettiniz?
Nasıl hesaplanır
CEI = (Dönem başı alacaklar + Dönemin vadeli satışları − Dönem sonu toplam alacaklar) ÷ (Dönem başı alacaklar + Dönemin vadeli satışları − Dönem sonu güncel alacaklar) × 100
- Üst kısım gerçekte tahsil ettiğiniz tutardır.
- Alt kısım tahsil edilebilir olandır. Borçlu olunan her şey, eksi henüz vadesi gelmemiş olanlar.
- "Güncel alacak" dönem sonunda vadesi henüz gelmemiş alacaktır. "Toplam alacak" vadesi geçenleri de içerir.
Tahsilat etkinlik endeksi hesaplayıcımız dört rakamı girdiğinizde hesabı yapar.
Çalışılmış örnek
Bir ambalaj firmasının üç aylık verisi:
- Dönem başı alacaklar: 400.000 TL
- Dönemin vadeli satışları: 300.000 TL
- Dönem sonu toplam alacaklar: 360.000 TL
- Dönem sonu güncel (vadesi gelmemiş) alacaklar: 220.000 TL
Üst kısım: 400.000 + 300.000 − 360.000 = 340.000 TL (fiilen tahsil edilen)
Alt kısım: 400.000 + 300.000 − 220.000 = 480.000 TL (tahsil edilebilir)
CEI = 340.000 ÷ 480.000 × 100 = %70,8
Yorum: Vadesi gelen 480.000 TL'nin yaklaşık %71'i tahsil edildi. Kalan 140.000 TL (360.000 − 220.000) vadesi geçmiş durumda.
Şimdi takip düzenini sıkılaştırdığınızı düşünün. Dönem sonu toplam alacak 300.000 TL'ye inerse:
- Üst: 700.000 − 300.000 = 400.000
- Alt: 480.000 (değişmedi)
- CEI = 400.000 ÷ 480.000 × 100 = %83,3
Vadesi geçmiş tutar 80.000 TL'ye (300.000 − 220.000) düşmüş olur. CEI yaklaşık 12,5 puan iyileşir.
Sonucu okumak
CEI yüzdedir ve %100'e yakın olması daha iyidir. %100, vadesi gelen her şeyi tahsil ettiğiniz demektir. Sürekli 80'ler ve 90'lardaki değerler genellikle etkili bir süreci gösterir. Düşen bir CEI, vadesi gelen paranın artan oranda tahsil edilmeden vadeyi geçtiği anlamına gelir. Kesin bir "iyi" sınırı yoktur. Kendi geçmişinizle ve sektörünüzle kıyaslayın.
Neden DSO ile birlikte kullanılmalı
Güçlü bir satış ayı, tahsilat iyi çalışsa bile DSO'yu kötü gösterebilir, çünkü alacaklar satışla birlikte yükselir. CEI bunu düzeltir, çünkü tahsilatı gerçekten vadesi gelenle karşılaştırır.
- DSO yükselirken CEI sabitse: değişim büyük olasılıkla satıştan kaynaklıdır.
- İkisi birlikte kötüleşiyorsa: tahsilatın kendisinde sorun vardır.
Bu yüzden iki göstergeyi birlikte izleyin. Ayrıca alacak devir hızı ve alacak hesaplarının temelleri rehberlerine bakın.
CEI'yi hesaplama adımları
- Dönemi seçin (ay veya üç ay).
- Dönem başı toplam alacağı kaydedin.
- Dönemde kestiğiniz vadeli faturaların toplamını alın.
- Dönem sonu toplam alacağı kaydedin.
- Dönem sonunda vadesi henüz gelmemiş alacağı ayırın. Vade tarihine göre listeden bulabilirsiniz.
- Formülle hesaplayın.
- Önceki dönemle karşılaştırın.
İyileştirmek
Düşük CEI genellikle tahsilat sürecinde bir yerin aksadığını gösterir:
- Takip çok geç başlıyor. Bkz. fatura takibi.
- Vadesi geçen faturalar yükseltilmiyor. Bkz. vadesi geçmiş faturalar.
- İtirazlı faturalar çözümsüz bekliyor. Bkz. fatura anlaşmazlıkları.
- Ödemeler yanlış faturayla eşleştiriliyor. Bkz. tahsilat eşleştirme.
Darboğaz hangisiyse onu düzeltin. CEI bir iki dönem içinde hareket eder.
Sık yapılan hatalar
- "Güncel" ile "toplam" alacağı karıştırmak. Sonuç yanlış çıkar.
- KDV dahil ve hariç tutarları karıştırmak. Tüm kalemlerde aynı esası kullanın.
- Peşin satışı vadeli satışa katmak. Peşin satış alacak oluşturmaz.
- Tek ölçüme bakmak. Eğilim önemlidir.
- Zarar yazılan alacağı unutmak. Silinen alacak dönem sonu bakiyesini düşürür ve CEI'yi yapay yükseltir. Bkz. şüpheli alacaklar.
CEI ile birlikte bakılacak diğer rakamlar
CEI tek başına yeterli değildir. Üç ek gösterge resmi tamamlar:
- Vadesi geçmiş alacak oranı. Vadesi geçen tutarın toplam alacağa oranı. Örneğin 140.000 ÷ 360.000 = %38,9.
- En büyük 5 müşterinin payı. Yoğunlaşma riskini gösterir.
- Ortalama gecikme günü. Vadeyi aşan faturaların ortalama gecikmesi.
Bu üç rakamı CEI ile aynı tabloya koyup her ay güncellerseniz kısa bir tahsilat panonuz olur. Pano tek sayfalık olsun. Yedi sekiz rakam yeterlidir.
Hedef koymak
CEI için gerçekçi bir hedef belirleyin. Bugün %71 iseniz bir dönemde %95'e çıkmayı hedeflemeyin. Üç ayda %80, altı ayda %85 gibi aşamalı hedefler daha gerçekçidir. Her dönem sonunda hangi eyleminizin CEI'yi hareket ettirdiğini not edin: Takibi vadeden önce başlatmak mı, yoksa büyük müşteriye telefon mu işe yaradı? Böylece tahmin yerine veriye dayanan bir tahsilat alışkanlığı oluşur.
Sık sorulan sorular
CEI %100'ü aşabilir mi?
Evet, geçmiş dönemden gecikmiş ödemeler tahsil edilirse bazen aşar. Bu iyi bir işarettir, ama tek dönemlik bir sıçrama olup olmadığına bakın.
Küçük işletme için CEI gerekli mi?
Çok az faturanız varsa yaşlandırma raporu yeterlidir. Düzenli ve çok sayıda vadeli satış yapıyorsanız CEI faydalıdır.
Aylık mı üç aylık mı hesaplamalıyım?
Aylık. Fatura yaşlandırma raporuyla birlikte kullanın.
CEI düşünce ilk ne yapmalıyım?
Yaşlandırma raporunda hangi dilimin büyüdüğüne bakın. Sonra o dilimdeki en büyük müşterilerle iletişime geçin.
Aylık hesaplanan CEI, tahsilat sorunlarını otopsi yerine erken uyarı olarak görmenizi sağlar.